İnsanın Kayıp Kromozomu: 24 Çift 23'e Nasıl Düştü?
İnsanın 23, şempanzenin 24 çift kromozomu var. Kromozom sayısı farklıysa bu iki tür ortak bir atadan gelemez; benzerlikler ortak bir tasarımın sonucudur.
Sayı farkının nedeni belli: insanın 2. kromozomu, atalarımızdaki iki ayrı kromozomun uç uca birleşmesiyle oluşmuş. Bu birleşmenin izleri, kromozomun ortasındaki telomer dizilerinde ve sönük ikinci sentromerde bugün de okunabiliyor. Bu izler ortak atayı çürütmez, aksine onun en açık kanıtlarından biridir.
Değerlendirme: YanlışKromozomun iki işareti
Her kromozomun uçlarında telomer adı verilen, aynı kısa dizinin (TTAGGG) binlerce kez tekrarlandığı koruyucu bir kısım bulunur. Ortaya yakın bir yerde ise hücre bölünürken kromozomun tutunduğu tek bir sentromer vardır. Telomer uçta, sentromer tek: normal bir kromozomun kuralı bu.
İki kromozom birleşirse ne olur?
İki kromozom uç uca eklenirse, birleşme noktasında iki telomer karşı karşıya gelir. Yeni kromozomun ortasında ters yönlü telomer dizileri ve iki sentromer olur. Zamanla sentromerlerden biri söner, ortadaki telomer dizileri de bozulur ama tamamen kaybolmaz.
İnsan kromozomu 2'de görülenler
- Kromozomun ortasında, 2q13 bölgesinde, ters yönlü ve bozulmuş telomer dizileri var (IJdo ve ark. 1991; Fan ve ark. 2002).
- Aktif sentromerin dışında, 2q21 bölgesinde, sönük ikinci bir sentromerin kalıntısı var (Avarello ve ark. 1992).
- Şempanzenin 2A ve 2B kromozomları uç uca konursa, bant deseni insan kromozomu 2'ye uyuyor. 2A'nın sentromeri insanın aktif sentromerine, 2B'ninki ise sönük sentromerin yerine denk geliyor.
Bu, goril ve orangutan için de geçerli: üçünde de bu iki kromozom ayrı. Birleşme yalnızca insana giden soyda olmuş.
"Füzyon bölgesi aslında bir gen" itirazı
Bazı yaratılışçı yazarlar, birleşme bölgesinin DDX11L2 adlı okunan bir dizinin içinde olduğunu, bu yüzden bir füzyon izi olamayacağını savunuyor. Bu itiraz üç nedenle sonucu değiştirmiyor. Birincisi, telomer tekrarları orada durmaya devam ediyor. İkincisi, birleşme bölgesinin iki yanındaki diziler başka birçok kromozomun ucunda da bulunuyor; iki uç birleştiği için orada uç bölgelere özgü gen ailelerini görmek beklenen bir şey (Fan ve ark. 2002). Üçüncüsü, bölge bugün bir işe yarıyor olsa bile, sönük sentromer ve bant deseni hâlâ açıklama bekliyor.
Başka kanıtlarla birlikte
2005'te şempanze genomunun ilk taslağı, ortolog proteinlerin yaklaşık %29'unun insanla birebir aynı olduğunu gösterdi. 2025'te ise şempanze, bonobo, goril ve orangutan genomları uçtan uca, hiç boşluk kalmadan dizilendi. Kromozom 2'nin hikâyesi bu kanıtlarla tutarlı.
Ortak ata fikri yalnızca evrimi savunanların görüşü değil. Akıllı Tasarım hareketinin önde gelen ismi Michael Behe bile The Edge of Evolution (2007) kitabında insanla şempanzenin ortak atadan geldiğini kabul ediyor.
